Το ψέμα είναι μια συμπεριφορά που συχνά ανησυχεί τους γονείς, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται σε μικρές ηλικίες. Όμως, στην πραγματικότητα το ψέμα στα παιδιά δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη κακόβουλης συμπεριφοράς, είναι περισσότερο μια προσπάθεια προσαρμογής και προστασίας της σχέσης τους με τους γονείς, αλλά και αποφυγής της αντίδρασης του γονέα, ειδικά όταν ξέρουν πως αυτή η αντίδραση θα είναι δυσανάλογη της κατάστασης για την οποία ψεύδονται.
Γιατί λένε ψέματα τα παιδιά;
Τα παιδιά μαθαίνουν από πολύ νωρίς ότι η αλήθεια μπορεί να έχει σκληρές συνέπειες. Αν, για παράδειγμα, παραδεχτούν ότι έσπασαν ένα παιχνίδι ή δεν έκαναν τα μαθήματά τους, ή χτύπησαν το αδερφάκι τους κλπ. μπορεί να δεχτούν την τιμωρία και την έκρηξη του γονέα. Έτσι, συχνά επιλέγουν το ψέμα όχι για να ξεγελάσουν, αλλά για να προστατέψουν τη σύνδεση με τον γονιό τους. Εάν για παράδειγμα ένας γονιός ενθαρρύνει το παιδί του να λέει πάντα την αλήθεια, ωστόσο στην πράξη το παιδί τιμωρείται αυστηρά κάθε φορά που το κάνει, δημιουργείται ένα αντιφατικό μήνυμα και η αίσθηση ότι ο γονιός δεν λειτουργεί προστατευτικά και συμβουλευτικά και αντιθέτως, αποθαρρύνει με τις πράξεις του το παιδί από το να λέει την αλήθεια. Το παιδί συνεπώς, λέγοντας την αλήθεια αποκτά δύο προβλήματα, πρώτον την αταξία που έκανε και δεύτερον την αντίδραση του γονιού. Προκειμένου λοιπόν να αποφύγει ένα από τα δύο προβλήματα θα προτιμήσει να πει ψέματα.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
Το κλειδί για την ελάττωση της φυσιολογικής αυτής συμπεριφοράς είναι η σύνδεση χωρίς ενοχές (De-shame + Connect). Αντί λοιπόν να επικεντρωθούμε στο ίδιο το ψέμα, ειδικά σε περιπτώσεις που γνωρίζουμε ήδη την αλήθεια, χρειάζεται να αναζητήσουμε τι κρύβεται από πίσω και να εστιάσουμε στην επανόρθωση. Αντί να τιμωρούμε τα παιδιά για το λάθος τους, με εκρήξεις, στέρηση προνομίων και απειλές, είναι πιο δόκιμο να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τι συνέβη, τι οδήγησε το παιδί μας σε αυτή την κατάσταση και πως μπορεί να επανορθώσει. Σε δεύτερο χρόνο θα ήταν χρήσιμο να κάνουμε και μια κουβέντα για να προλάβουμε αντίστοιχες καταστάσεις στο μέλλον.
Αποφεύγουμε να ρεζιλέψουμε ή να τιμωρήσουμε το παιδί για το λάθος του και αντιθέτως χρησιμοποιούμε την δύσκολη αυτή στιγμή ή συμπεριφορά του ως αφορμή για μάθηση. Αντί για κατηγορίες μπορούμε να δείξουμε κατανόηση πχ «Καταλαβαίνω ότι είναι δύσκολο να μοιράζεσαι με τον αδελφό σου και εγώ με τα δικά μου αδέρφια δεν τα πηγαίναμε πάντα καλά!» και στη συνέχεια συζητάμε και μαθαίνουμε πιο ασφαλείς τρόπους να εκφράσουμε την διαφωνία μας ή τα έντονα συναισθήματά μας.
Χτίζοντας την εμπιστοσύνη του παιδιού και την αίσθηση ότι ο γονιός είναι σύμμαχος και όχι ένα ακόμα πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπισθεί, το παιδί θα καταλάβει ότι η αλήθεια οδηγεί σε κατανόηση και υποστήριξη και επομένως θα έχει λιγότερους λόγους να πει ψέματα.
Όταν η αλήθεια φέρνει περισσότερη σύνδεση παρά απόσταση, τα παιδιά νιώθουν ασφαλή να είναι ειλικρινή. Ο ρόλος των γονιών είναι να καλλιεργήσουν ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης, όπου ακόμα και τα λάθη γίνονται ευκαιρίες για κατανόηση και μάθηση. Άλλωστε τα λάθη είναι ένα από τα βασικά στοιχεία της παιδικής ηλικίας, ας βάλουμε από τώρα λοιπόν γερές βάσεις αγάπης και υποστήριξης οι οποίες θα διαρκέσουν ως την εφηβεία και την ενήλικη ζωή.
Σχόλια