Όλοι οι γονείς έχουν ζήσει τη στιγμή που το παιδί τους κλαίει, φωνάζει ή βρίσκεται σε έντονη αναστάτωση. Συχνά, η πρώτη μας αντίδραση είναι να συμβουλεύσουμε, να μιλήσουμε λογικά ή απλώς να πούμε ηρέμησε. Κι όμως, τόσο στα παιδιά, όσο και στους ενήλικες γνωρίζουμε ότι στην καλύτερη αυτές οι μέθοδοι δεν λειτουργούν και στην χειρότερη δυναμώνουν τα ήδη έντονα συναισθήματα. Η ψυχολογία και οι νευροεπιστήμες δείχνουν ότι η πιο αποτελεσματική στρατηγική δεν ξεκινά από το παιδί, αλλά από τον γονιό: όταν εμείς ηρεμούμε, τότε το παιδί μας μπορεί να ρυθμίσει καλύτερα τα συναισθήματά του. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται συν-ρύθμιση (co-regulation).
Τι είναι η συν-ρύθμιση;
Η συν-ρύθμιση είναι η διαδικασία με την οποία ένας ενήλικας υποστηρίζει το παιδί που βιώνει ένα πρόβλημα, ώστε να μάθει να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του. Στα πρώτα χρόνια της ζωής, τα παιδιά δεν έχουν ακόμη αναπτυγμένες τις δεξιότητες αυτορρύθμισης και δύσκολα θα μπορέσουν να αναγνωρίσουν, να αποδεχτούν και να διαχειριστούν ένα νέο και δύσκολο συναίσθημα. Ο εγκέφαλος τους, ιδιαίτερα το τμήμα που σχετίζεται με τον έλεγχο των συναισθημάτων, δεν έχει ολοκληρώσει ακόμα την ανάπτυξη του και δεν πρόκειται, έως την ηλικία των 25-30. Έτσι, όταν το παιδί βιώνει έντονο άγχος, θυμό ή φόβο, χρειάζεται να «δανειστεί» την ψυχραιμία και ηρεμία και να μάθει πως διαχειριζόμαστε μια τέτοια δύσκολη κατάσταση από τον γονιό.
Ο ρόλος της ηρεμίας του γονέα
Όταν ένας γονέας ανταποκρίνεται με φωνές, θυμό και εκρήξεις σε μια δυσκολία που βιώνει το παιδί, λειτουργεί ως πρότυπο για το πως πρέπει να διαχειριζόμαστε τέτοιες δυσκολίες της ζωής. Αντίθετα, όταν αντιδρά με ηρεμία, με χαμηλό τόνο φωνής και κατανόηση, το παιδί λαμβάνει το μήνυμα: «Στα δύσκολα λειτουργούμε με ψυχραιμία, είμαι ασφαλής και ο γονιός μου μπορεί να με βοηθήσει». Αυτή η συναισθηματικά ρυθμισμένη απόκριση του γονέα μειώνει σταδιακά τα επίπεδα κορτιζόλης (της ορμόνης του στρες) στον οργανισμό του παιδιού και επιτρέπει στον εγκέφαλό του να επιστρέψει σε μια πιο ισορροπημένη κατάσταση και να σκεφτεί λογικά.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο;
Η συν-ρύθμιση απαιτεί από τον γονέα να αυτορυθμιστεί, κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο και σίγουρα δεν είναι ρεαλιστικό να περιμένω πως σε κάθε πρόβλημα θα αντιδρώ με την ίδια συναισθηματική ηρεμία. Όταν ένα παιδί ουρλιάζει στο σούπερ μάρκετ ή είχαμε μια δύσκολη μέρα στην δουλειά ή είμαστε άρρωστοι κλπ. είναι φυσικό και επόμενο να νιώθουμε θυμό ή ντροπή και πολλές φορές να μην μπορούμε να κρατηθούμε. Ωστόσο, εάν μάθουμε τις κατάλληλες τεχνικές και μπορέσουμε 5/10 φορές να αντιδρούμε με ψυχραιμία, τότε τα οφέλη για εμάς, τα παιδιά και την μεταξύ μας σχέση είναι πολυεπίπεδα!
Πρακτικοί τρόποι για να καλλιεργήσουμε τη συν-ρύθμιση
Πριν μπούμε σε μια εμπλοκή με το παιδί ή τον οποιονδήποτε μπορούμε να κάνουμε κάτι το οποίο μας ηρεμεί, πχ να πάρουμε μερικές βαθιές, αργές ανάσες, ή να φτιάξουμε μια κούπα τσάι, να φορέσουμε άνετα ρούχα κλπ. Αυτό βοηθά να ρυθμίσουμε το δικό μας νευρικό σύστημα πριν απευθυνθούμε στο παιδί. Ακόμη, εάν η κατάσταση το επιτρέπει, μπορούμε να απομακρυνθούμε για λίγο από το μέρος της έντασης (πχ να βγούμε λίγο στο μπαλκόνι ή να πάμε σε άλλο δωμάτιο) και να επιστρέψουμε με καθαρό μυαλό και έναν πιο χαμηλό τόνο φωνής, ο οποίος ηρεμεί το παιδί πιο αποτελεσματικά από φωνές ή γρήγορες εντολές. Τέλος, μπορούμε να δοκιμάσουμε ένα χάδι, μια αγκαλιά ή μια γλυκιά χειρονομία προς το παιδί πριν συζητήσουμε το οποιοδήποτε πρόβλημα, για να προσφέρουμε μια αίσθηση ασφάλειας.
Όταν οι γονείς χρησιμοποιούν συν-ρύθμιση, τα παιδιά μαθαίνουν σιγά-σιγά να εσωτερικεύουν αυτή την ικανότητα και να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους μόνα τους. Η συν-ρύθμιση δεν σημαίνει τελειότητα, κανένας γονέας δεν μπορεί να παραμένει ήρεμος πάντα. Σημαίνει όμως ότι, όσο πιο συχνά καταφέρνουμε να ρυθμίσουμε τον εαυτό μας, τόσο περισσότερο βοηθάμε το παιδί μας να μάθει να ηρεμεί. Γιατί τελικά, τα παιδιά δεν ακούνε μόνο τα λόγια μας, απορροφούν κυρίως τον τρόπο που εμείς οι ίδιοι στεκόμαστε μπροστά στις δυσκολίες.
Σχόλια